جامعه شناسی قلیان

در این میان چیزی که جالب است این که علت اصلی مراجعه این جوانان به این مراکز و اولین درخواست آنها چاق کردن یک عدد قلیان آن هم با تنباکوی لیمو بلکه با طعم دو سیب و طالبی که با بیشترین ضرر همراه است ، امروزه گرایش به قلیان در بین جوانان روز به روز  رو به گسترش است به حدی که به عنوان یک مسئله اجتماعی موجب نگرانی بسیاری از خانواده ها و صاحب نظران اجتماعی و فرهنگی شده است.
 
 هشدار زیادی از نظر پزشکی و اینکه مثلا مصرف کننده قلیان در هر وعده مصرف که به طور متداول 20 تا 30 دقیقه طول می کشد، حدود 50 تا 200 پک می زند که هر پک به طور متوسط حاوی یک لیتر دود است و ورود چنین حجمی از سم به بدن عوارض خطرناکی را برای اعضای مختلف بدن به همراه دارد. یا اینکه مثلا هر وعده قلیان مساوی با یک پاکت سیگار، اما واکنش جوانان در برابر همه این هشدارها را می توان در کلمات آنها دید، جملاتی چون: بابا ول کن دو روز دنیا می خوایم حال کنیم، این ها همش حرفه، ورزش می کنیم از بین می ره، حالا با یکی دوبار در همه به جایی نمی رسه، اگر دودش را پایین ندی هیچ اتفاقی نمی افته، چون دودش از آب رد می شه سمش از بین می ره، و...
 
 
 
  نظر قانونی نیز برای مقابله با گسترش قلیان در بین جوانان اقدامات زیادی صورت گرفت، جمع آوری قلیان ها از قهوخانه ها از جمله این اقدامات بود، که نتیجه چنین اقدام نسنجیده ای این شد که ، تا قبل از این قانون اگر قلیون ها فقط در قهوه خانه ها بود و کنترل آن آسان تر بود بعد از این قانون بود که قلیون ها به خانه ها و پارک ها و اماکن عمومی گسترش یافت و بیشتر زیر زمینی و غیر قابل کنترل تر شد.
 
 
از نظر دینی و شرعی هم خیلی در مزمت این کار نصیحت شد و فتواهای زیادی داده شد مبنی بر اینکه هر نوع استعمال دخانیات اگر برای بدن ضرر داشته باشد حرام است، در پاسخ این احکام هم خیلی از جوانان می گویند این همه چیزهای مضر وجود دارد آیا همه چیزهایی که ضرر دارد را ممنوع می کنیم مثلا مگر فست فودها کم  ضرر دارد یا مگر سرطان زا بودن چیپس ها و پفک اثبات نشده است؟ یا برخی مدعی می شوند که همه علماء که در خصوص قلیان نظر یکسانی ندادند برخی مقدار محدود آن را بدون اشکال می دانند.
 
 از نظر اخلاقی هم برخی معتقدند کسی که قلیان می کشد در نزد دیگران به عنوان انسانی بی ارزش تلقی می شود و ممکن است با اسثتاد به قلیونی بودن فرد قضاوت های دیگری هم در مورد او بشود که بهتر است هر کسی با ترک این کار زمینه سوء ظن دیگران در مورد خوش را از بین ببرد اما جوانان توجهی به این پند و اندرز هم نمی دهند و بسیاری می گویند اگر انسان بخواهد حرف دیگران توجه کند باید هیچ کاری انجام ندهد و این مشکل مردم است نه مشکل من، اگر قلیان نکشم پس چکار کنم؟
 
 
حال سوال این است که با همه این اما و اگرهایی که بیان شد و از نظر پزشکی، قانونی، شرعی و خلاقی هم بر خطرات و منع کشیدن قلیان تاکید شده است، چرا جوانان همچنان و بدون توجه به این تذکرات همچنان مشتاق استفاده از آن هستند؟ گرایش جوانان به کشیدن قلیان را با وجود آن همه تاکید می توان از زوایای مختلفی مورد بررسی قرار داد، اما من در این جا می خواهم از نگاه جامعه شناسی به این سوال پاسخ پاسخ دهم.
 
 
در نگاه جامعه شناختی باید گفت قلیان و قلیان کشیدن یک شیوه رفتار است و جوانان از طریق آن می خواهند سبک خاصی از زندگی را به دیگران بویژه دوستان خود القاء کنند، ما نباید کشیدن قلیان را به یک رفتار صرفا زشت و بی هدف تقلیل ندهیم، جوانان از بین راه های مختلفی که برای رسیدن به هدف (درست یا غلط) در اختیار دارند کشیدن
قلیان را با آگاهی انتخاب می کنند و قطعا جایگزینی مناسب تری برای آن پیدا نکرده اند. واقعیت این است که کشیدن قلیان مرام و جاذبه های خاص خود را دارد و جوان و جوانی هم دا رای اقتضائات منحصر بفردی است. از نگاه جامعه شناختی می توان گفت گرایش جوانان به قلیان تحت تاثیر عوامل زیر قرار دارد.
 
 
- تمایز یابی-  هیچ چیز برای جوانان زجر آور تر از یکنواختی نیست و این عدم یکنواختی را جوانان به اشکال مختلف از خود بروز می دهند در جامعه‌شناسی مصرف، یکی از کارکردهای اجتماعی و مهم مصرف، ابزار تفاوت و تمایز است. معنای این جمله این است که بسیاری از مصرف‌کنندگان برای نشان‌دادن تمایز خود با دیگران، به‌نوعی خاص از مصرف روی می‌آورند؛ مثلا خرید خودروهای گران‌قیمت فقط به دلیل کارایی ببیشتر آنها نیست زیرا اگر بهره‌وری در مصرف و نسبت سود و زیان در میان باشد، بسیاری از خودرو‌های ارزان‌تر می‌توانند کارکردهای موردنظر را تامین کنند اما فرد با خرید خودروی گران موقعیت طبقاتی و منش و رویکرد خود به زندگی و حتی سبک زندگی‌اش را نشان می‌دهد. خرید کوشی های گران قیمت موبایل و تعویض مکرر آن ناشی از همین گرایش است.
 
 مصرف قلیان به‌وسیله پسران و دختران جوان، ابزاری برای متمایزکردن خود از سایر پسران و دختران است، حال اینکه چرا جوانان برای متمایز نشان دادن خود از بین گزینه های مختلف سراغ این شیوه رفتار می روند؟ باید گفت جوانان برای تمایز یابی سراغ گزینه ای می روند که کاربرد و اثر آن را به عینه تجربه کرده باشند و در جامعه ما متاسفانه استفاده از قلیان برای بخش بزرگی از جوانان برای تمایز یابی جواب داده است، و این نشان می دهد که قبل از اینکه فرد در انتخاب خود دچار سطحی نگری شده باشد این جامعه و بستر اجتماعی است که در سطوح مختلف خرد و کلان دچار مشکل بوده و در جامعه پذیری درست جوانان ناموفق عمل کرده است
 
 - فرصتی برای گذران فراغت- در نبود شیوه‌های سازمان‌یافته و نهادین گذران اوقات فراغت و یا محدودیت برای جوانان در گزینه های بهتر و مفیدتر، کشیدن قلیان بهترین و جذاب ترین راه است، این یه معنی این نیست جوانان نسبت به خطرات و مضرات قلیان آگاهی نداشته باشند اما آنها همین که فرصتی را برای گّپ زدن با دوستان خود از طریق استفاده از قلیان را آن هم با کمترین هزینه و سهل الوصول بودن آن بدست می آورند راضی هستند و خطرات آن را قابل توجه نمی دانند، در جامعه‌شناسی و روان‌شناسی هرگونه صدمه به خود نوعی پرخاشگری تلقی می‌شود که از نوعی ناکامی مایه می‌گیرد و جا دارد که عوامل عمده ناکامی و نا امیدی جوانان شناخته شود، یکی از شیوه های مهم شناخت این ناکامی ارتباط و نزدیک شدن هر چه بیشتر به جوانان است تا آنها بدون هیچ ترس و واهمه ای درد دلشان را با ما در میان گذارند.
 
 
-عدم امید به آینده- بی شک جوانان با اقتضاء جوانی همواره از انرژی و امید بالایی برخوردارند. آنها این انرژی و امید آن را به عنوان موتور ترقی و پیشرفت خود قرار می دهند، از نظر علمی و شغلی پیشرفت می کنند. در رشته هایی مانند ورزش سرآمد می شوند، در راه ارتقاء سیاسی تلاش می کنند، برای نشان دادن خود دست به کارهای عجیب و غریب می زنند، در مقابلِ این عده، دسته ای هم هستند که به علت عدم توانایی رقابت با دیگران همواره روحیه ناامیدی در آنها شعله ور است و همه چیز را سیاه و تیره می بینند. این دسته، علاوه بر این که همواره پیشرفت نمی کنند، بلکه دچار پسرفت دائمی نیز هستند.
اگرچه بخشی از این مشکل متوجه خود فرد است اما عامل اصلی چنین ناامیدی و سر خورده گی جوانان را می توان در توزیع نا مناسب امکانات، نابرابری اجتماعی، تبعیض از سوس جامعه دانست بازگرداندن نشاط و امید به جوانان راهی جر برابری فرصت ها در زمینه اشتغال، ازدواج، تحصیل برای همگان ندارد. جوانان زمانی به نابهنجاری های اجتماعی و فرهنگی و رفتارهایی چون قلیان و مواد مخدر گرایش پیدا خواهند کرد که در کوچه های رسیدن به پیشرفت و ترقی با بن بست مواجه شود.

/ 0 نظر / 10 بازدید